Seuta: španski grad u Africi, na kapiji Sredozemlja

Španije nije izgradila grad Seutu. Nije ga ni silom osvojila. Više je sticaj nekih istorijskih okolnosti doveo do toga da ovaj delić afričkog kopna pripadne Španiji, da bi danas bio poprište velike migrantske krize, a i inače mesto spora između Španije i Maroka, zemlje kojom je u potpunosti okružen.

Seuta je istovremeno grad i posebna administrativna teritorija. Zvanično je jedan od dva španska autonomna grada, uz Melilju. Zato je najpreciznije reći „autonomni grad Seuta“, a geografski „španska eksklava na afričkom kopnu“. Nema posebne oblasti Seute koja okružuje grad – grad i teritorija praktično čine jednu celinu.

Kako je Seuta postala španska

Položaj grada objašnjava gotovo čitavu njegovu istoriju. Seuta se nalazi na ulazu iz Atlantskog okeana u Sredozemno more, naspram Gibraltara. Nalazi se na poluostrvu sa tri strane okružena Mediteranom, a sa četvrte granicom ka Maroku. Ko je držao ovu tačku mogao je da prati brodove, kontroliše luku i utiče na trgovinu između Evrope, severne Afrike i unutrašnjosti kontinenta.

Feničani su na poluostrvu Almina osnovali trgovačko uporište još početkom prvog milenijuma pre nove ere. Posle Kartaginjana došli su Rimljani. Rimsko naselje nosilo je naziv Septem Fratres, „Sedmorica braće“, verovatno prema sedam okolnih uzvišenja. Od skraćenog oblika Septem, preko arapskog Sabta ili Sebta, postepeno je nastalo portugalsko i špansko ime Ceuta.

Posle propasti Zapadnog rimskog carstva grad su držali Vandali, Vizantinci i kraće vreme Vizigoti. Početkom osmog veka Seuta je ušla u islamski svet, sve dok 21. avgusta 1415. godine, kada je portugalski kralj Žoao I nije zauzeo grad.

Prelomni trenutak desio se 1580. godine. Smrću kardinala Enrikea nestala je portugalska dinastija. Za presto se izborio španski kralj Felipe II, kombinacijom rodbinskih prava, diplomatskim ubeđivanjem, ali i vojnom podrškom. Španija i Portugalija ostale su dve države, ali pod jednom krunom.

Portugalija je 1640. obnovila nezavisnost, ali je Seuta ostala verna habzburškom kralju u Madridu. Portugalsko priznanje španske vlasti konačno je zapisano u Lisabonskom sporazumu iz 1668. godine. Od razdvajanja dve krune do danas ova tačka na afričkom kontinetu ostaje deo evropske države Španije.

Tako je ostalo i kada je Maroko 1956. godine stekao nezavisnost od Francuske i Španije, Rabat ne priznaje španski suverenitet i gradove povremeno naziva okupiranim teritorijama. Španija odgovara da su oni bili deo njene države vekovima pre nastanka savremene, nezavisne marokanske države.

Grad između dva mora i dva kontinenta

Seuta zauzima približno 20 kvadratnih kilometara na severnoafričkoj obali. Od obale španske provincije Kadiz deli je oko 17 kilometara Gibraltarskog moreuza. Granice Seute i Melilje sa Marokom jedine su kopnene granice neke članice Evropske unije sa jednom afričkom državom.

Prema podacima španskog Nacionalnog instituta za statistiku, Seuta je 1. januara 2025. imala 83.567 stanovnika. Stanovnštvo je prevashodno katoličke i islamske veroispovesti. Zvanični jezik je španski, ali značaj broj ljudi govori i daridžu, marokansku varijantu arapskog jezika.

More, turizam, moderne komunikacije

Seuta je mestom i resursima upućena na usluge kao gotovo isključivu privrednu aktivnost. Luka daje priliku za snabdevanje brodova i pomorski saobraćaj, more omogućava turizam i ugostiteljstvo, tu su telekomunikacije i digitalne delatnosti, uključujući online gaming industrije i igre na sreću.

Životni standard ove primorske enklave zaostaje za španskim prosekom. Ako je u Seuti BDP po glavi stanovnika iznosio nešto preko 22 hiljade (za 2023. godinu), u matičnoj državi on je bio više od 30 hiljada.

No ova enklava je nešto posebno. Iako formalno deo Evropske Unije (kao deo Španije), u njoj se ne primenjuju španski PDV, niti je deo carinske unije EU:

Bogatstvo kulture na malom prostoru

Duga i raznolika istorija može se videti u bogatsvu i šarenilu verskih i kulturnih znamenitosti. Od kasnorimske bazilike, preko arapskih kupatila iz 12. veka, stiže se do katoličke katedrale, nekoliko džamija, sinagoge i hinduističkog hrama.

Nevelika Seuta dala je neke važne ličnosti. Muhamed el Idrisi, rođen oko 1100. godine, bio je jedan od najznačajnijih geografa i kartografa srednjeg veka. U novije vreme u ovoj oblasti rođen je čuveni fudbaler

Zanimljivo da je Seuta kroz vekove ostala španska, ali je sačuvala simbole nekadašnjih portugalskih gospodara. Njena crno-bela zastava zasniva se na srednjovekovnoj zastavi Lisabona, dok je gradski grb gotovo isti kao portugalski kraljevski grb. Tako danas na obali Mediterana srećemo mesto različitosti, pa i kontradiktornosti: španski grad, a na tlu Afrike, okružen morem i teritorijom Maroka, sa imenom rimskih brežuljaka, a pod zastavom portugalske prestonice.